optelsom.nl

In 2009 worden twee bekende figuren herdacht. De ene heet Charles Darwin, de andere Johannes Calvijn. Ze werden 200 en 500 jaar geleden geboren.

Er zit heel wat afstand tussen hun geboortejaren en dat geldt ook voor hun visie op de werkelijkheid. Darwin staat aan het begin van het moderne evolutie-onderzoek over onder meer de afstamming van de mens. Voor Calvijn valt er weinig te onderzoeken: mens, dier en plant zijn alle drie tegelijk en samen met de kosmos in zes dagen geschapen, precies zoals het in de bijbel staat.

Tegenwoordig zeggen de meeste Nederlanders dat Calvijn niet meer na. Ook verder voelen we ons niet meer zo heel erg met de theoloog/kerkhervormer uit de zestiende eeuw verwant. Toch schreef Jan Peter Balkenende onlangs in een artikel over Calvijn dat Nederland ook nu nog een calvinistisch land is. En vijf eeuwen na Calvijn is het woord ‘calvinistisch’ nog altijd een vaak gebruikt woord in onze taal. Geen erg leuk woord trouwens. Calvinistisch staat voor streng, stipt en sober. We omschrijven er een levensstijl mee waarin seks zondig is, genieten tot uitspattingen leidt en de mens plichtsgetrouw en benepen zijn roeping moet vervullen.

Nederlanders zijn calvinistisch. Een bewering die allang niet meer klopt. Of toch wel? Ja, toch wel. Het bewijs wordt geleverd door een online zelftest (van de Vrije Universiteit en dagblad Trouw) waarmee je je eigen persoonlijke C-factor kunt bepalen en kunt zien of de typering calvinistisch ook op jou van toepassing is. Tienduizenden Nederlanders voerden de test van 25 vragen al uit.

De uitslagen zijn schrikbarend. Dat Rouvoet 69 procent scoort vind ik niet gek, eerder verdacht laag. Maar de 64 procent score van moslima Jihad Alariachi (‘Meiden van Halal’) en vergelijkbare cijfers die bekende katholieken en atheïsten haalden, doen bij mij een rood lampje aanflitsen. Calvinistische hoofddoekjesdragers, hoe kan dat?

Volgens een artikel in NRC kon het calvinisme in Nederland zo goed wortel schieten doordat Calvijn, anders dan zijn meer Bourgondische collega-kerkhervormer Maarten Luther, het recht van opstand tegen tirannieke overheden erkende. Geen academische kwestie, maar een oplossing klaar voor gebruik! Nederland paste het principe in de zestiende eeuw meteen toe om zijn Spaanse bezetters de oorlog te verklaren.

Calvijn gaf ons het recht van opstand. Hij maakte ons er wel schatplichtig door aan hem. We werden calvinisten. Dat hervormde ons tot matige, ingetogen lieden. Heel ons voorgeslacht, onze opa’s, oma’s en ouders kregen er een tik van mee. Wijzelf ook en onze inburgeringscursussen evenzeer.

Voorbeelden? Veel eten is ongezond, de verwarming hoog zetten is verkwistend, arbeid adelt. Soms springen we even uit band, maar niet te ver! Vorige generaties zeiden het zo: ‘Lui, lekker en veel meugen, zijn drie dingen die niet deugen’. De vermaning zit intussen in ons aller genen. Daarom waarschuwen we elkaar: ‘Doe maar gewoon, dan doe je al gek genoeg’.